‘Dood waen? I-j könt nog zo lange dood waen!'
ACHTERHOEK - In Veur de Draod beantwoorden Bekende Achterhoekers stellingen. Wie antwoordt legt zijn ziel bloot. In deze aflevering gaan we compleet Achterhoeks, we hebben bijna geen keuze. Dialectschrijver en woordkunstenaar Eddy Geurtsen (1956) uit Hengelo doet mee.
Door André Valkeman
1) Mijn mentale bui is:
"Now gao’k zo etten kokken, dat vin ik altied wel ’n leuke bezegheid. Ik gao ’n mooie fase in. Sinds twee en ’n half joor bun’k met pensioen. Ruum 41 joor he’k, met völle plezier, bi-j Vitens ewerkt. An hobby’s he’k nooit gebrek ehad. Mien stamboom, ’t imkeren, de Historische Vereniging en den Eersten Wereldoorlog…”
2) Ik lijk het meest op ‘mien va/mo’:
“Mien vader was kleine zelfstandige in Hengel, een fietsenmaker. Later zei va: ‘Onze kinder bunt allemaol goed terechte ekommen, gin ene is der fietsenmaker ewodden’.
Ik heb nog eengaal ’t motto: ‘better vergiffenis achteraf vraogen, as veuraf vergunning’. Ik lieke dus wel op pa.
As ik smargens in de spiegel kieke, dan mo’k ’t toegeven, dan lieke ik op mien moeder.”
3) Dit is mijn grootste angst:
“Ik bun imker. Der bunt zat luu die doodsbange bunt veur die kleine beestjes, maor door he’k dus gin last van. Onbekende dinge könt der veur zörgen da’j ow ongemakkelek vuult, maor dat is wat anders as bange waezen. Ik zol niet wetten woor of ik echt bange veur bun.”
4) Na de dood is er:
“Pa zei vrogger: ‘Dood waen, i-j könt nog zo lange dood waen’. In mien jonge joren werd ons eleerd aover hemel en hel en ’t vagevuur: ’n herkansing. Maor de wens is de moeder van de gedachte.
A’w der vanuut gaot dat der hiernao niks is, dan kan ’t ow alleen nog maor metvallen.”
5) Als ik Henk Harmsen, mijn schrijversvoorbeeld, nog iets kon vragen dan dit...
“Oeh, dat kump an de wortel….
Ik heb twee dikke ordners met knipsels van ‘Wortels in de Achterhoek’. Der ging haost gin wekke veurbi-j of ik stuurden Henk wel ’n mailtjen aover iets wa’k had eheurd of elaezen. ’n Paar wekke terug bun’k der nog ’s in an ’t neuzen ewes. Ik gooiden bi-j wieze van sprekken ’n balletjen op, Henk kreeg der weer ’n paar ‘Wortels’-verhaaltjes met vol, ’t was ’n mooi samenspel.
Wat wel vrömd is, da’w mekare maor ’n paar keer persoonlek hebt esprokken, hooguut ’n keer of drie.
As ik Henk nog ’s wat kon vraogen… of wi-j nog ‘s ’n half uurken met mekare konnen praoten, maor ok dan was der te weineg tied ewest.”
6. Dit was mijn laatste vechtpartij:
“A’w ’t hebt aover fysieke gevechten, dan mo’k wel heel wied terugge in de tied, wel viefteg joor.
Maor as ’t aover ‘furie’ geet, dan kö’w der ok gevechten met pen of toetsenbord bi-j pakken. Met dat gereedschap kö’j ok heel furieus vechten, dat wet ik uut eigen ervaring. Disse gevechten duurt wel langer, maor bunt niet minder ‘furieus’.”
7) Ik kan buiten de Achterhoek wonen:
“Nee, ik zol niet buten de Achterhoek können of willen wonen. As ik uut ’t westen weer op weg naor huus bun, dan bun’k weer bliej a’k bi-j Doesborg of Zutphen de brugge aover bun. Met den Hengelsen kerktoorn weer in zicht bun ik weer thuus.
Mien veurolders woonden hier al eeuwenlang, ik bun geworteld in den Achterhoek, better kan’k ’t niet uutleggen.
’t Achterhoekse landschap is niet te vergelieken met dat van Friesland of Utrecht, maor ’t verschil is niet zo groot a’j in Aoveriesel rondkiekt.”
8) De mens is monogaam:
“’t Merendeel van de mensen bunt monogaam, ik ok. I-j hebt mekare trouw belaofd!
Maor um ow hen zie’j ok dat ’t anders geet. Ik snap wel dat ’t sommege mensen ‘aoverkump’, dat ze an ’n nieje relatie begint, maor der bunt der ok wel wat woorvan a’j denkt: ‘nao dissen, weer ’n andern frissen’.
In onzen Achterhoek zegge wi-j dan: ‘I-j loopt van de gavel in de grepe’.
Sprookjes bestaot niet, aoveral is wel ’s wat.”
9) Mensen met accent zijn:
"Streektaal geeft an woor a'j vandan komt, woor of i-j thuusheurt of thuuskomt. In Australië nuumt ze die mensen Aboriginals, in die benaming zit de weurde ‘geboren' en ‘origineel'. In ons land he'w door 'n hele tied moeilek aover edaon, wi-j mosten allemaol ‘netjes praten'. Zuutjes an wördt 't originele van de streektaal weer op zien weerde geschat. Met mien werk had ik te doen met collega's uut de Betuwe en uut Aoveriessel, maor ok ene uut Amsterdam.
Gin ene praotten ‘abn’, allemaol eur eigen streektaal en wi-j begreppen mekaar best. A’j maor respect veur mekare hebt.
’t Is wel handig a’j redelek Nederlands könt praoten, maor ow afkomst kö’j now eenmaol niet verloochenen.”
10) Dit komt op mijn steen:
"Gin graf. Ik hoef ok niet arges in 'n pötjen op 'n schap te staon. 't Geet der meer um wa'j achterlaot en deurgeeft en dan denk ik niet an materiele dingen. Ow bestaon mot wel op de een of andere maniere zin hebben ehad. Dus a'k 'n tekst zol motten numen die symbool steet veur mien laeven: ‘Maak wat van ow laeven'.”