Jula van Rijswijk met haar boek 'Autisme bij mij'. Eigen foto
Jula (17) brengt haar leven met autisme op unieke wijze in beeld
ZUTPHEN - Oplettende bezoekers van Boek en Buro aan de Beukerstraat hebben het stapeltje exemplaren van ‘Autisme bij mij - Een kijkje in een leven met autisme’ misschien al wel zien liggen. Jula van Rijswijk uit Zutphen schreef dit zeer persoonlijke en verhelderende boek ‘om de werelden van mensen met en zonder autisme iets dichter bij elkaar te brengen’.
Door Rudi Hofman
Hoe ervaart en verwerkt iemand met autisme de enorme hoeveelheid dagelijkse prikkels? Hoe kun je daar als gezinslid, familie, leerkracht, of vriend(in) mee omgaan? Op deze en andere vragen geeft Jula van Rijswijk (18) in haar boek antwoord door vele voorbeelden uit haar dagelijkse leven uitgebreid te beschrijven.
Zo blijkt het winkelen in een drukke supermarkt voor Jula een zeer spannende en stressvolle onderneming. In tegenstelling tot haar vader en moeder heeft zij niet vooraf een duidelijk beeld welke producten er gekocht moeten worden en wat de meest logische looproute is. Jula is ook bang om ergens tegenaan te lopen, verkeerd te reageren op een opmerking van een medewerker of de caissière en om in paniek te raken.
Geen overzicht
Iets wat voor mensen zonder autisme eenvoudig is, zoals thuis een bezoeker een drankje aanbieden, is voor Jula een gecompliceerde operatie waar ze stap voor stap doorheen moet worden geleid. Zij heeft in haar hoofd niet de rust en het overzicht om een aantal schijnbaar eenvoudige opeenvolgende stappen uit te kunnen voeren. Een ander kenmerk van Jula is dat zij alles heel letterlijk neemt. Dit geldt voor opmerkingen, maar ook voor uitdrukkingen. Als iemand op school tegen haar zei ‘wat heb je weer een mooie broek aan’, dan vatte zij dat als compliment op terwijl dit cynisch bedoeld was. “Harde woorden kunnen mij niet raken, omdat ik ze niet kan interpreteren.”
Overprikkeling
Mensen met autisme hebben veel last van overprikkeling. Prikkels zijn onder meer geuren, kleuren, geluiden en bij Jula vooral ook ‘fysiek gevoel’. In haar boek beschrijft ze drie verschillende fases van overprikkeling (groen, geel en rood) waarbij ze aangeeft, hoe ze zich in elke fase voelt en wat anderen in dat geval wel en juist niet moeten doen. ‘In rood weet ik echt niet wat er om me heen gebeurt, dan voel ik me al verward (...) Als ik mezelf dan wil helpen, moet ik iets doen wat me weer controle geeft, iets voorspelbaars. Iets verwachtbaars. Soms helpt het om muziek te luisteren van een playlist die ik tot op de seconde ken’, schrijft ze hierover.
Jula was 16 toen ze ‘Autisme bij mij’ schreef als onderdeel van een opdracht voor het vak kunst op het Eligant Lyceum, waar zij de havo deed. Ze had nooit verwacht dat haar boek uiteindelijk uitgegeven zou worden. In het kader van social design (het vakgebied om een maatschappelijke verandering teweeg te brengen, red.) hoopte Jula met haar boek een beetje begrip te kweken en verbinding te brengen tussen mensen met en mensen zonder autisme.
Klittenband
Eerst ontwierp zij een schoen met heel veel klittenband. Het idee hierachter was: hoe meer klittenband, hoe meer druk de schoenen op de voeten geven. Hierdoor krijg je het gevoel dat je letterlijk stevig in je schoenen staat. Daarna vroeg en kreeg Jula toestemming om een boek te schrijven hoe het is om met autisme te leven. Haar werkstuk werd uitverkozen voor een expositie in het Stedelijk Museum. Van veel kanten ontving Jula complimenten voor het boek. ‘Heel mooi geschreven', ‘dapper' en ‘dit en dit herken ik', waren enkele reacties. Jula: "Een moeder van een jongen met autisme vertelde dat zij al heel veel boeken over autisme had gelezen, maar dat mijn boek haar pas écht had geholpen. Zij zei: ‘Oh dit wist ik niet, dat moeten we dus anders gaan doen'.” Ook veel docenten hebben dit gezegd.
Trots
Aangemoedigd door de vele positieve reacties besloot Jula haar boek dit jaar uit te laten geven door Boekscout. Op de vraag of ze zich trots voelt, antwoordt de jonge Zutphense: "Ja inmiddels wel. Ik heb zoiets van wow dit heb ik gedaan, dit is iets wat niet iedereen kan.” Het schrijfproces heeft Jula zelf ook veel opgeleverd. Zij is zich, zo zegt ze, ‘bewust geworden van hoe ik in elkaar steek en welke delen van mij onder het autismespectrum vallen’. Op het Eligant Lyceum heeft Jula twee lezingen gegeven en voor januari 2026 staat een lezing in het Stedelijk Museum op de planning.
Jula is bezig met een schrijfplan voor een nieuw boek over autisme, dat speciaal gericht is op het onderwijs.
Het boek ‘Autisme bij mij - Een kijkje in een leven met autisme' is voor 17,50 euro te koop bij Boek en Buro in Zutphen en daarnaast onder meer via www.boekscout.nl/shop2/boek/9789465282626 en op de site van Bol.com. Wie een mailtje stuurt naar info@autismebijmij.nl krijgt een door Jula van Rijswijk gesigneerd exemplaar toegestuurd.
