In memoriam: Joop Levy

5 januari 2026, 15:34

AALTEN/VARSSEVELD - Op 23 december is Joop Levy, Ridder in de Orde van Oranje-Nassau en voormalig voorzitter van Yad Vashem Nederland, overleden.

Joop Levy was geboren in Varsseveld. Hij heeft ondergedoken gezeten in de gemeente Aalten en ontving van het verzet uit de gemeente Lintelo voor zijn verjaardag een speelgoedvliegtuigje gemaakt uit een wc-bril.  Zijn verhaal is representatief voor velen die in de Achterhoek ondergedoken hebben gezeten. Joop Levy vertelde met niet aflatende toewijding over de jarenlange, onbaatzuchtige hulp aan zijn familie in onderduik (1943-1945) tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hij deed dat het liefst in de klas. Altijd blijmoedig en bescheiden, met de aandacht voor hen die moedig anderen hielpen met gevaar voor eigen leven. Joop Levy gaf altijd aan dat hij ‘een grote geluksvogel’ was. Hij zei daarbij: “Een held is iemand die zijn leven waagt, terwijl hij er niets voor vraagt.” Hij bereikte zo kinderen uit heel Nederland. Het vliegtuigje dat hij van het verzet ontving tijdens zijn onderduik, was onderdeel van reizende exposities. Het ging door Nederland, en tot 2016 over de wereld in de Holocaust expositie ‘Not long ago not far away’. Daarna is het in 2016 dankbaar opgenomen in de collectie van het Nationaal Onderduikmuseum in Aalten. Joop Levy was een van de laatste actieve getuigen die vertelde over wat de impact van de oorlog op een kind is. Zijn verhaal heeft niet alleen in de Achterhoek, maar ook landelijk veel aandacht gekregen.

Onderduiken
Vanaf september 1942 was Joop Levy, samen met zijn ouders Philip en Elwine Levy-Meyer, ondergedoken bij de familie Ebbers in Lintelo. Op zijn achtste verjaardag in oktober 1943 kreeg Joop een grote verrassing: een koerier van het verzet bracht hem een fraai houten speelgoedvliegtuig. Het was gemaakt door neef Jonny Levy en de Russische piloot Alex Sidorov, die in Lichtenvoorde bij de familie Geurink ondergedoken zaten. Ze maakten het vliegtuigje van een oude wc-bril. Drie weken voor de bevrijding was er een gevaarlijke situatie: zeventig Duitse soldaten verbleven twee weken lang op de boerderij. ’s Nachts sliepen zij boven de schuilplek. Het liep goed af. Een jaar na de bevrijding was er in Varsseveld een bevrijdingsoptocht. Joop liep verkleed als piloot, met het vliegtuig trots onder zijn arm. Hij kreeg geen prijs, maar zijn plezier was er niet minder om.

Overhandiging aan Nationaal Onderduikmuseum
Na een jarenlange ‘rondvlucht’ langs diverse musea in den lande is in 2016 het vliegtuig van Joop Levy definitief geland in het Nationaal Onderduikmuseum. In aanwezigheid van Joop Levy en de nazaten van Jonny Levy en de familie Geurink uit Lichtenvoorde is het vliegtuigje officieel aan het museum overhandigd. Het heeft een prominente plek in het museum als kernobject in de collectie.

Denkboek
In het voorjaar van 2025 kwam de klas naar hem toe. Op 5 maart werd het Denkboek van het Nationaal Comité 4 en 5 mei aan hem uitgereikt. Ook toen sprak Joop over zijn onderduik met leerlingen van groep 8B van Openbare Basisschool Piet Hein uit Amstelveen. Joop Levy zei hierover: "Tot een jaar of drie geleden ging ik naar de scholen om mijn verhaal te vertellen, van Kampen tot aan Zierikzee. Ik heb denk ik wel meer dan honderd gastlessen gegeven. Nu lukt dat niet meer door mijn strubbelingen met mijn gezondheid. Ik vind het dus heel bijzonder dat een schoolklas vandaag bij mij op bezoek komt.”