Architect David de Vries vertelt over historische stijlen in Vorden en omgeving

vr 27 feb, 12:29 Algemeen

VORDEN - Op woensdag 18 februari vond de eerste in de serie voorjaarslezingen 2026 plaats, georganiseerd door de Vereniging Oud Vorden. Deze keer nodigde Oud Vorden architect en historicus David de Vries van het bureau Friso Woudstra Architecten uit. In een boeiende lezing vertelt hij over architectuurstijlen van de middeleeuwen tot rond de Tweede Wereldoorlog. Hij laat in een prachtige PowerPointpresentatie per stijl voorbeelden zien van gebouwen uit Vorden en omgeving. Zo kregen de aanwezigen, in de zeer goed gevulde zaal in Hotel Bakker, een reis door de architectuurgeschiedenis aangeboden die begon in de Middeleeuwen en zou eindigen in de eerste decennia na de Tweede Wereldoorlog. Het feit dat de gebouwen op de foto’s in de presentatie zo herkenbaar waren, maakte de lezing tot een feest der herkenning. Kerken, kastelen, landhuizen, andere gebouwen en huizen in de dorpskernen passeerden de revue.

Van de oorspronkelijke houten huizen in steden in de middeleeuwen is weinig meer over. Hele wijken met houten huizen in steden werden verwoest door hevige branden, met als gevolg dat men ging zoeken naar ander bouwmateriaal: bakstenen. Ook de dakbedekking, die bestond uit natuurlijke materialen, veranderde. Er kwamen gebakken, zwarte Oud-Hollandse pannen en zo ontwikkelde zich een oudhollandse stijl die zich kenmerkte door stevig dragende muren, kleine ramen, vaak met luiken en steile daken. Ook van die stijl zijn er niet veel gebouwen meer over.

Zo begon David de Vries zijn reis door de geschiedenis van de architectuur. Van de romaanse stijl (950-1250) met zware massieve muren en ramen met ronde bogen, naar de gotische stijl (1230-1560) die kwam overwaaien vanuit Frankrijk, met hoge glas-in-loodramen. Deze stijlen ziet men vooral terug in kathedralen en kerken. De renaissancestijl (1525-1630) vindt haar oorsprong in Italië en we zien frontons (driehoekige bekroning van een gevel of ingang), trapgevels en topgevels verschijnen met rijke versieringen van slingers, fruit en planten. 

Belangstelling voor de klassieke oudheid vind je terug in classicistische stijl met duidelijke symmetrie, frontons en vooruitstekende gevels. We zijn dan al in de 17e eeuw (1630-1700). Via de Lodewijksstijlen, genoemd naar de Franse koningen, waaronder ook de rococostijl, belanden we in de 18e eeuw (1700-1810). We zien zware ornamenten, portalen en versierde daklijsten. Elegantie en sierlijkheid komen terug. Aan het begin van de 19e eeuw beginnen de ‘neo-stijlen’: neoclassicisme, neogotiek en neorenaissance. Uit de periode van de neorenaissancestijl stammen bijvoorbeeld de zogenaamde ‘speklagen’ (horizontale witte banden over de hele breedte van een gebouw). Rond het midden van de 19e eeuw maakt men gebruik van verschillende stijlen in één gebouw. Men noemt dat het eclecticisme. Nog geen halve eeuw later ontstaat een nieuwe stijl: de Jugendstil. Een uitbundig sierlijke stijl, waarbij gebruikgemaakt wordt van decoraties met plantaardige motieven, zoals planten, bloemen en bladeren. Na een korte periode, voor de Tweede Wereldoorlog, met gebouwen met rechte lijnen en primaire kleuren, De Stijl, volgt het functionalisme. Bij deze stijl gaat het om een nieuwe manier van bouwen met veel beton, staal en glas. Toch grijpt men al voor de oorlog ook weer een beetje terug naar de oudhollandse stijl met hellende daken en bakstenen in plaats van beton: het traditionalisme.

In zijn presentatie dwaalt David de Vries door het tonen van prachtige foto’s door de Achterhoek en Vorden. Hij besteedt aandacht aan het feit dat er in verschillende perioden in de bouwgeschiedenis weinig historisch besef was. Prachtige gebouwen en dorpsgezichten, ook in Vorden, werden opgeofferd aan de nieuwe tijd. Het bureau waar hij werkt is een voorbeeld van het terugbrengen van het historisch besef. Het blijkt o.a. uit de manier waarop architecten bij het realiseren van nieuwe gebouwen zich laten inspireren door bouwstijlen uit het verleden en het op verantwoorde wijze restaureren van beeldbepalende panden. De aanwezigen genoten van zijn goed opgezette lezing en beloonden David dan ook met een groot applaus.

Op het voorjaarsprogramma staan nog twee lezingen: Op 24 maart verzorgt Frank van Setten een lezing over Bedrijvigheid in Vorden; op 23 april verzorgt Bjorn Storm een lezing over Personeel bij de adel op kastelen. Data om vast in uw agenda te zetten. Leden en belangstellenden zijn van harte welkom. Voor lezingen van Oud Vorden geldt: Voor leden is de lezing gratis toegankelijk. Niet-leden betalen 5 euro.