Bjorn Storm vertelt over ‘Personeel bij de adel op de kastelen’
VORDEN - In zijn openingswoord vertelt de voorzitter van Oud Vorden dat de inleider zeer goed op de hoogte is van het wel en wee van het personeel op kastelen. "Hij heeft er onderzoek naar gedaan!”, zegt Frank van Setten tegen leden en belangstellenden in de goed gevulde zaal van Hotel Bakker.
Hij zegt dit over Bjorn Storm, die is opgeleid als cultuurhistoricus en voor zijn masterscriptie onderzoek deed naar het personeel bij adellijke families in Nederland. Na vier jaar bij het Rijksmuseum Muiderslot werkt hij nu als junior conservator bij Slot Zuylen aan de Vecht, net buiten Utrecht. Hij houdt zich bezig met onderzoek, het organiseren van tentoonstellingen en het beheer van de collectie van het kasteel.
Op deze avond neemt hij de mensen in de zaal mee in het leven ‘downstairs' aan de hand van persoonlijke verhalen en archiefstukken in een fraaie PowerPoint-presentatie. Hij begint te vertellen dat het adellijke leven in de landhuizen en de kastelen niet mogelijk was zonder personeel. Het bijzondere was, dat de adellijke personen en het personeel in één huis woonden. Het waren wel twee totaal verschillende groepen en de verhalen over deze bijzondere samenleving leverden waardevol materiaal op voor onderzoek. Het personeel kon bestaan uit: een huisknecht, linnenmeid, keukenmeid, werkmeid, koetsier, tuinbaas en opzichter. Het kwam voor dat een personeelslid twee functies bekleedde. Zo kon een huisknecht 's middags tuinbaas zijn. Als er adellijke kinderen waren, kon het personeel worden uitgebreid met een kamermeisje of een gouvernante.
Opvallend was dat de vaste kern van het personeel voornamelijk uit mannen bestond die soms decennialang bij één adellijke werkgever in dienst waren. Daardoor hadden zij ook de mogelijkheid om promotie te maken. Een stalknecht kon opklimmen tot koetsier en kreeg daardoor ook een hoger salaris. Bij het vrouwelijk personeel was er sprake van korte dienstverbanden, weinig promotiemogelijkheden en meestal ook een lager salaris.
Om aan te geven hoe het er aan toeging vertelt een voormalig dienstmeisje van het Medler, dat ze niet mocht mee-eten, zelf beleg moest halen, maar dat de barones de voorraadkamer op slot had gedaan en zelf hoeveelheden afwoog.
Zo volgden verhalen over een kasteelvrouwe die voor een personeelslid een dagprogramma opstelde per kwartier; hoe het toeging bij een diner; het pronken met kleding voor het personeel; over het schellenbord waarmee personeel kon worden opgeroepen om naar een bepaalde kamer te komen; hoe het toeging in de keuken en waarom de kinderen van de baron en barones zo graag in de keuken verbleven; over het werven van personeel ver weg; over verboden liefdes onder het personeel; de soms hechte band van de kinderen met het kindermeisje of de gouvernante; over de soms zeer kritische opmerkingen in getuigschriften. Bjorn Storm kon over al deze dingen heel boeiend vertellen.
Bjorn Storm wil graag verder gaan met zijn onderzoek naar de verhouding tussen personeel en hun adellijke werkgevers om zo meer te weten te komen over het dagelijks leven op kastelen en buitenplaatsen. In de pauze en na afloop van de lezing sprak hij meerdere personen in de zaal die zelf, via bijvoorbeeld ouders, ook nog herinneringen, foto's of documenten hadden van personeelsleden bij de adellijke huizen in en rondom Vorden. Hij is daar bijzonder geïnteresseerd in! Heeft u nog foto's, documenten of herinneringen van dienstbodes, koetsiers, knechten of andere personeelsleden van de adel en wilt u die delen voor zijn verdere onderzoek? Stuur dan een mailtje naar: bk.storm@xmsnet.nl.
Bjorn Storm verzorgde de laatste lezing van het voorjaarsprogramma van Vereniging Oud Vorden. De eerste lezing van een mooi programma in het najaar is in september van dit jaar.