Roman ziet na zesenvijftig jaar het levenslicht

VORDEN – Een nooit eerder gepubliceerde, met de hand geschreven tekst, die alsnog gedrukt als boek het levenslicht ziet. En dat zesenvijftig jaar na voltooiing. Zoiets gebeurt in de uitgeverswereld hoogst zelden. Auteur Christiaan te Winkel maakte het zelf niet meer mee, hij overleed in 2021. Zijn weduwe Erna te Winkel-Wolters trof het manuscript aan in zijn nalatenschap en transcribeerde het. Uitgeverij Fagus uit Aalten zag er brood in. Vrijdag is in Vorden de roman De heilige praters officieel gepresenteerd. 

Door Sander Grootendorst

Het boek is in feite de voorganger van de drie literaire werken die van deze auteur in de jaren zeventig van de vorige eeuw bij Querido zijn uitgebracht, waaronder de novelle De grasbaan. Daarna stopte Te Winkel, van beroep onderwijzer, met schrijven. "Het is heel bijzonder, en heel verheugend dat een boek van iemand die al zo lang meer schreef, toch nog wordt uitgegeven", zei Erna te Winkel op de bijeenkomst, die werd gehouden in boekwinkel Bruna. Ze is in 1972 met de in Winterswijk geboren Christiaan getrouwd. Hij heeft nooit met één woord over het manuscript gerept. Het kladblok waarop hij zijn "pastorale detective" in kleine lettertjes had neergepend, bleef al die jaren verborgen.
"Chris overleed op 10 januari 2021 en daarna ben ik in de archiefdozen gaan spitten", vertelde Erna. "Ik vond verhalen, gedichten, fragmenten, probeersels. Ik heb ze allemaal overgetypt en dat was nog niet zo eenvoudig, over sommige woorden deed ik een week, ze waren nauwelijks te ontcijferen. Maar ja, wat ermee te doen? Ik heb Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers benaderd. Daar was eerst enige aarzeling, want Chris schreef niet in het Achterhoeks. Maar hij was zelf wel Achterhoeker en zijn verhalen spelen zich hier af. Het Erfgoedcentrum besloot toch al het werk op te nemen in hun bestand. Een hele grote eer."

Begin dit jaar vond ze tot haar verbazing nóg een document: het voltooide manuscript van De heilige praters. "Ook dit was slecht leesbaar, toch las het als een trein." Ze trok de stoute schoenen aan en belde Hans de Beukelaer van uitgeverij Fagus. "In Contact had ik gelezen dat hij boeken publiceert vanuit zijn hart, en niet zozeer met winstoogmerk." De Beukelaer: "Ik was meteen enthousiast en herinnerde me ook Bernhard Harfsterkamp, die mij al eerder had voorgesteld om De grasbaan opnieuw uit te geven." Harfsterkamp, onder meer medewerker van deze krant, is in 2022 overleden.
Het was dankzij Erna dat De Grasbaan überhaupt uitkwam: zij stuurde het manuscript buiten medeweten van haar echtgenoot naar Querido. In feite heeft ze dit procédé met De Heilige Praters zo’n vijftig jaar na dato herhaald. "Ik was bang dat ze er bij Fagus uiteindelijk toch niets in zouden zien, maar al gauw kreeg ik te horen dat het al bij de drukker was... Ik viel bijna flauw."
De belangrijkste persoon schitterde vrijdag door afwezigheid: de schrijver van het boek. Erna zei: "Op de eerste plaats heb ik dit gedaan om Chris te eren, want hij heeft – in de woorden van Brigitte  Kaandorp – een zwaar leven gehad. Ik hoop dat hij ergens in een andere dimensie van deze boekpresentatie mag meegenieten.”